นอกจากความหมายปกติของ styling แล้ว ‘Styling’ ยังเป็นตัวย่อที่หมายความถึง ‘Styling Studio’ (สตูดิโอออกแบบ) ตัวอย่าง: ที่ Jaguar นั้น ชื่อตำแหน่งของ Ian Callum หัวหน้าฝ่ายออกแบบจะถูกละคำว่า studio หรือ division ไว้ในฐานที่เข้าใจกัน เหลือแต่ชื่อตำแหน่งที่กระชับขึ้นว่า Director of Design เท่านั้น

คำว่า styling ยังเป็นคำที่ใช้ในการแยกแผนก design เรื่องความงามออกจากแผนก design อื่นๆ เช่น chassis design หรือ engine design ได้ง่ายอีกด้วย

Spline เป็นอีกคำที่มีรากศัพท์จากอู่ต่อเรือ spline ใช้เรียกไม้แผ่นยาว หรือเหล็กสปริง หรือแผ่นพลาสติกที่ให้ตัวได้ สำหรับการขีดเส้นหรือแต่งผิวโมเดล ด้วยหารจับยึดปลายสองข้างของ spline กดด้วยน้ำหนัก คุณสมบัติสปริงตัวกลับตามธรรมชาติของวัสดุจะสร้างเส้นโค้งธรรมชาติเพื่อลด แรงกดต่อตัวมันเองลงเท่าที่จะทำได้ spline อาจมีภาพตัด (section) แบบคงที่ (constant) ตลอดความยาว หรืออาจเรียวปลาย  (tapered) เพื่อให้เกิดเส้นโค้งที่ลู่ไปทางด้านที่เล็กกว่า spline แบบนี้กลายเป็น French curve ต่อมา

ในยุคก่อนยุคคอมพิวเตอร์ spline ขนาดยาวถูกใช้ในฐานะโต๊ะเขียนแบบขนาดเท่าจริงของวิศวกรตัวถัง ในยุค 40s นักคณิตศาสตร์ที่ศึกษารูป spline ได้คิดค้นสูตรที่รู้จักกันในชื่อ spline function (ฟังก์ชันกระดูกงู) ซึ่งส่งผลให้เราได้เห็นคำว่า spline อยู่ในโปรแกรมขึ้นรูปสามมิติในเวลาต่อมา

Sketch (ดู concept sketch, rendering, package drawing, tape drawing, underlay ประกอบ) การวาดยังคงได้รับการเคารพในฐานะภาษาของนักออกแบบ และเป็นสิ่งแสดงออกที่ทำให้มองเห็นได้ถึงแนวความคิดสร้างสรรค์ของนักออกแบบ (ที่ยังไม่ใช่งานขั้นสุดท้าย) สเกตช์ถูกใช้เพื่อการพัฒนาและสร้างภาพให้เห็นได้เข้าใจ โดยงานสเกตช์ขั้นพื้นฐานนั้นรวดเร็วและใช้เพื่อค้นหาไอเดีย งานที่ออกมาจะไม่ชัดเจน แต่อาจจะชวนให้นึกถึงอะไรบางอย่างได้เท่านั้นมากกว่า นักออกแบบจะใช้งานส่วนนี้เพื่อจับอารมณ์และวิญญานของงาน ส่วนเส้นที่มีคุณภาพกว่า มีรายละเอียดและชัดเจนเป็นรูปร่างนั้นจะค่อยๆ ปรากฎขึ้นในขณะที่งานออกแบบได้รับการพัฒนา (ด้วย development sketch หรือสเกตช์เพื่อการพัฒนา) จนไปสู่ผลงาน rendering ขั้นสุดท้าย โดยความหมายแล้วสเกตช์คือผลงานที่ยังไม่เสร็จ แต่นักออกแบบส่วนใหญ่ก็ชอบที่จะใช้งานสเกตช์ ด้วยบรรยากาศที่ผ่อนคลายกว่าและอารมณ์ที่ชวนให้สติล่องลอยตามได้ง่ายกว่า (ผมไม่ได้พูดถึงยาเสพติดนะครับ – -)

บางคนอาจบอกว่าสเกตช์คือการคิดในตัวเอง ในขณะที่บางคนบอกว่าการคิดและการสเกตช์นั้นเกิดขึ้น ‘พร้อมกัน’ และบางคนก็อาจบอกว่าความคิดนั้นดำเนินไปอย่างเป็นธรรมชาติและส่งผ่านออกมาทางมือ สู่กระดาษ เพื่อการประเมินทางสายตา โดยมากแล้วสเกตช์ไม่ได้ถูกสร้างขึ้นเพื่อคนอื่น และงาน development sketch ที่พร้อมไปด้วย center line, section และเส้นสร้าง perspective นั้นคงแทบไม่มีใครเคยเห็น เพราะงานสเกตช์พัฒนาแบบนั้นถ้าไม่สามารถทำให้แบบพัฒนาไปข้างหน้าได้ สเกตช์เหล่านั้นก็จะถูกพิจารณาว่า ‘สมควรทิ้ง’ มากกว่าที่จะ ‘มีคุณค่า’ นอกจากนี้งานสเกตช์พัฒนาแบบยังเป็นบันทึกที่แสดงออกถึงความกว้างขวางทางความคิดของนักออกแบบและความสามารถในการพัฒนาแบบจากแนวคิดที่ได้มา

อาวุธโปรดของมือสเกตช์คือดินสอไส้นิ่มสีฟ้า ยี่ห้อ Prismacolor หรือ Derwent ดินสอจะให้เส้นหลายน้ำหนัก ควบคุมง่ายและแสดงอารมณ์ผ่านเส้นได้ง่าย สำหรับคนที่มีทักษะมากกว่านั้นอาจใช้ปากกาลูกลื่น Biro ซึ่งไม่ได้ให้ความต่างของน้ำหนักเส้นอย่างดินสอ ลงบนกระดาษลอกลาย (‘layout’ paper) งานสเกตช์ยังสามารถทำได้ผ่านโปรแกรม Photoshop บนคอมพิวเตอร์ แต่นักออกแบบส่วนใหญ่จะพบว่างานสเกตช์บรคอมพิวเตอร์นั้นขาดความไวในการตอบสนองของงานมือที่ทันท่วงทีกว่า

Swage line

Swaging เป็นชื่อเทคนิคขึ้นรูปเย็นของโลหะ โดยโลหะจะถูกขึ้นรูปกับร่องของเครื่องมือที่เรียกว่า swage ในช่วงแรกๆ ของอุตสาหกรรมยานยนต์ ขอบของแผงตัวถังหนึ่งๆ จะถูกขึ้นรูปด้วยการ Swaging เพื่อให้สามารถทับกับแผงตัวถังต่อไปและสร้างพื้นผิวที่ต่อเนื่องกันขึ้นมา ได้ ส่วนใหญ่ swage line จะวิ่งยาวตลอดเส้น beltline / waistline

ในตอนที่เทคนิคการผลิตสามารถสร้างแผงประตูแบบชิ้นเดียวขึ้นได้ swage line ก็เป็นที่นิยมไปแล้ว การทำสีรถแบบทูโทนและการตกแต่งให้ดูหรูหราด้วยขอบโครเมียมที่ใช้ปิดบังเส้น swage line ที่วิ่งตาม waistline (เรียกว่า ‘waist molding’) ได้ค่อยๆ กลายมาเป็น feature line ของรถไปโดยปริยาย

ทุกวันนี้คำศัพท์นี้ถูกใช้โดยมีเทคนิคเชิงวิศวกรรมอยู่เบื้องหลัง โดยใช้เรียกพื้นผิวที่หยักและวิ่งต่อเนื่องกันเหมือนกับเส้น crease และ feature line

Shutline

shut line หรือ ‘cut line’ คือระยะห่างที่ต้องเว้นไว้ระหว่างแผงตัวถัง 2 ชิ้นที่อยู่ติดกันหรือรอยต่อระหว่างชิ้นส่วนภายนอก-ภายใน ซึ่งในบางจุดก็อาจจะเปิดได้ด้วย เส้น shutline มีทั้ง shut ของฝากระโปรง (hood shuts) และ shut ของประตู (door shuts) ความแน่นหนาของแนวเส้นจะบ่งบอกถึงคุณภาพงานประกอบและผลิตได้อย่างดี ความต่อเนื่องของพื้นผิว เส้น feature line และการจัดเรียงของแผงตัวถังก็มีจุดเริ่มจาก shutline นี้

นักออกแบบรถนั้นใช้ทุกโอกาสที่มีเพื่อสร้าง shutline ให้ส่งเสริมงานออกแบบรูปทรงและสะท้อนบุคลิกของของรถ ซึ่งสอดคล้องกับ surface language ของงานออกแบบนั่นเอง

Volkswagen Golf Mk.V 5 ประตูนั้นมีเส้น shutline ที่ต่อเนื่องสวยงามที่สุด ในขณะที่ของ BMW 7-series ตัวก่อนหน้านี้นั้น ‘คดเคี้ยว’ ที่สุด

Surface language

ภาษาทางรูปทรงขั้นพื้นฐานที่นิยามการออกแบบของรถ

คำว่า Extreme ในภาษาของ surface language อาจหมายความได้ถึงคำต่างๆ เช่น นุ่มนวล, เป็นธรรมชาติและลื่นไหล หรืออาจหมายความถึง extreme แบบขอบคม รูปทรงเหลี่ยมตันและมีลักษณะเป็นกล่องชัดเจนก็ได้ นอกจากนี้ยังอาจกล่าวเป็นนัยๆ ถึงพื้นผิวที่ซับซ้อนกว่านั้นเช่น เรียบง่าย ธรรมดา วุ่นวาย ยุ่งเหยิง

Surface Language ยังอธิบายไปถึงธรรมชาติของพื้นผิวตัวถังที่แตกต่างกันว่าจะบรรจบกันอย่างไร และงานออกแบบรายละเอียดอย่างเช่นกระจังหน้า ไฟส่องสว่างและกราฟิกบนตัวรถเป็นอย่างไรด้วย โดยคำที่ใช้อธิบายมักจะอยู่ในรูปคุณศัพท์ เช่น formal (อนุรักษ์นิยม), sporty(สปอร์ต), casual(สบายๆ), hard-edged(เป็นเหลี่ยมสัน) และอื่นๆ

พูดแบบไทยๆ หน่อย คงเรียก ‘ภาษาผิว’ มั้งครับ (นึกถึงโฆษณาเครื่องสำอางค์ยังไงไม่รู้)

Shoulder, Shoulderline

เส้น shoulderline หรือ ‘เส้นบ่า’ ของรถนั้นโดยปกติวิ่งอยู่บริเวณด้านบนของตัวถัง ที่ซึ่งพื้นผิวที่ตั้งตรงขึ้นมาจากข้างตัวรถจะพับเข้าไปหาแนวกระจก และแนวสันนี้จะเป็นตัวบ่งบอกถึงบุคลิกของรถได้ชัดเจน

พื้นที่ระหว่างเส้น shoulderline และเส้น beltline ใต้กระจกข้างของรถรวมๆ เรียกว่า shoulder น่าตลกตรงที่ ‘ไหล่’ ที่เรากำลังพูดถึงนี้อยู่ใต้เส้น beltline (เข็มขัด) haunch หรือสะโพกของรถเองก็อยู่ในตำแหน่งเดียวกัน เพียงแต่เลยไปด้านหลัง ระวังการใช้งานสับสนครับ

เส้นแนวไหล่อันเป็นเหมือนสัญลักษณ์ของแบรนด์ Volvo นั้นกลายเป็นสิ่งที่ทำให้คนจดจำบุคลิกของ Volvo ไปแล้ว โดยแนวไหล่ของรถจะแสดงถึงความแข็งแกร่งและปลอดภัย ซึ่งเป็นภาพและภาษาของ Volvo มาช้านาน

ดู Beltline เพิ่มเติม

Screen angle

นี่คือองศาที่กระจกหน้ารถทำมุมเอียงกลับไปด้านหลังวัดจากเส้นแนวตั้งกึ่ง กลาง (กลางระหว่างซ้ายขวา) ของตัวรถ เส้นที่มีองศาที่ดู ‘ดูรวดเร็ว’ และเอนกลับไปด้านหลังอย่างรุนแรงกว่าสื่อได้ถึงรถประเภทที่สปอร์ตกว่า

ขีดจำกัดขององศาเอียงนั้นขึ้นอยู่กับเหตุผลทางฟิสิกส์มากกว่าเหตุผลด้าน กฎหมาย มุมที่เพิ่มมากเกินไปจะทำให้การหักเหของแสงภายในไปถึงจุดที่ทำให้กระจกใส กลายเป็นทึบจากการหักเหได้ (ที่องศาประมาณ 67 องศา) รถ Lamborghini Countach เป็นตัวอย่างรถที่องศาเอียงกระจกเกือบจะไปถึงขีดจำกัดนั้นแล้ว

พื้นที่กระจกเป็นส่วนสำคัญในประติมากรรมรูปทรงของรถทั้งคัน และแม้ว่ากระจกหน้านั้นจะดูแบนราบในสายตาของผู้ขับ แต่เราอาจจะได้เห็นความโค้งแกนทืี่สองเกิดขึ้นเล็กๆในส่วนของขอบกระจกด้าน ข้างเพื่อให้สามารถเชื่อมองศาไปสู่องศาของ Tumblehome (องศาเอียงเข้าของกระจกด้านข้าง) ที่กระจกด้านข้างตัวรถได้

Rake / screen angle

นี่คือองศาที่กระจกหน้ารถทำมุมเอียงกลับไปด้านหลังวัดจากเส้นแนวตั้งกึ่งกลาง (กลางระหว่างซ้ายขวา) ของตัวรถ เส้นที่มีองศาที่ดู ‘ดูรวดเร็ว’ และเอนกลับไปด้านหลังอย่างรุนแรงกว่าสื่อได้ถึงรถประเภทที่สปอร์ตกว่า

ขีดจำกัดขององศาเอียงนั้นขึ้นอยู่กับเหตุผลทางฟิสิกส์มากกว่าเหตุผลด้านกฎหมาย มุมที่เพิ่มมากเกินไปจะทำให้การหักเหของแสงภายในไปถึงจุดที่ทำให้กระจกใสกลายเป็นทึบจากการหักเหได้ (ที่องศาประมาณ 67 องศา) รถ Lamborghini Countach เป็นตัวอย่างรถที่องศาเอียงกระจกเกือบจะไปถึงขีดจำกัดนั้นแล้ว

พื้นที่กระจกเป็นส่วนสำคัญในประติมากรรมรูปทรงของรถทั้งคัน และแม้ว่ากระจกหน้านั้นจะดูแบนราบในสายตาของผู้ขับ แต่เราอาจจะได้เห็นความโค้งแกนทืี่สองเกิดขึ้นเล็กๆในส่วนของขอบกระจกด้านข้างเพื่อให้สามารถเชื่อมองศาไปสู่องศาของ Tumblehome (องศาเอียงเข้าของกระจกด้านข้าง) ที่กระจกด้านข้างตัวรถได้

Ramp angles

มุมแรก Approach Angle หรือมุมประชิด วัดโดยการลากเส้นสัมผัสจากจุดต่ำสุดด้านหน้าล้อหน้าไปถึงจุดต่ำสุดของ overhang ด้านหน้าแล้ววัดองศา

มุมที่สอง Departure Angle หรือมุมจาก วัดจากองศาจากเส้นสัมผัสจุดต่ำสุดด้านหลังจากล้อหลังจนถึงส่วนต่ำสุดของ overhang ด้านหลัง

มุมที่สาม Breakover Angle (เข้าใจว่าแปลว่ามุมข้ามนะครับ) คือองศาที่เกิดจากการลากเส้นจากจุดต่ำสุดด้านหลังล้อหน้า และจากจุดต่ำสุดด้านหน้าล้อหลังเข้าไปหาจุดกึ่งกลางระหว่างทั้งสองจุดที่อยู่ใต้ธรณีประตูหรือ rocker panel แล้ววัดองศา

ไม่มีข้อกำหนดกฎหมายเกี่ยวกับองศาเหล่านี้ แต่การเพิ่มองศาให้มากที่สุดนั้นจะเห็นได้จากรถแบบออฟโรดในขณะทีรถสปอร์ตนั้นพอใจกับภาพลักษณ์ที่ระยะตัวถังสูงจากพื้นที่น้อยที่สุดมากกว่า

ภาพนี้ผมหยิบมาจากภาพประกอบใน Thaicardesign.course ที่สอนอยู่ อธิบายได้หลายส่วน สังเกตว่าระยะ overhang ขึ้นอยู่กับ reference point ด้วย

Reference point

จุดอ้างอิงเพื่อวัดระยะในงานออกแบบรถ reference point หรือจุดอ้างอิงใช้เพื่ออ้างอิงระยะในงานจัด package ที่มุมมองด้านข้างของรถโดยมีจุด reference ของระยะทั้งหมดหรือจุด 0 อยู่ที่กึ่งกลางล้อหน้า สมมุติให้รถหันไปทางซ้าย (ในภาพผิดไปนิดหน่อย รถหันไปทางขวา แต่ก็ใช้หลักการเดียวกันได้) ระยะทางขวาของจุดอ้างอิงจะเป็นค่าบวกและระยะทางซ่ายเป็นค่าติดลบ

Reflection lines
เส้นแสงสะท้อน (Reflection lines) ไม่ว่าจะเป็นแบบแสงจริงหรือแสงจำลอง คือเครื่องมือวิเคราะห์รูปทรงที่สำคัญในอุตสาหกรรมยานยนต์ บทบาทของงาน CAD ในขั้นตอนการออกแบบที่เพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ ส่วนหนึ่งก็มาจากความสามารถในการจำลอง Reflection lines ได้ ด้วยความสามารถที่เพิ่มขึ้นนี้ทำให้ช่วยลดเวลาต่อรอบในขั้นตอนการออกแบบลงได้มาก ซึ่งนั่นหมายถึงทั้งค่าใช้จ่ายที่ลดลงและความคิดสร้างสรรค์ที่มากขึ้น Reflection lines ไม่ใช่เครื่องมือเดียวที่ใช้วิเคราะห์พื้นผิวรถ Curvature (ความโค้ง) ของพื้นผิวก็เป็นที่นิยมเช่นเดียวกัน จริงๆ แล้วทั้ง Curvature และ Reflection lines ต่างก็เป็นเครื่องมือที่ถูกใช้ในการวิเคราะห์รูปทรงของชิ้นงานในงานขึ้นรูปผลิตภัณฑ์หลากหลายแขนงอยู่แล้ว

Rendering

Rendering คือการนำเสนองานออกแบบที่ชัดเจน แสงเงา สีและแสงสะท้อน รวมไปถึงเทคนิคช่วยเหลือจากโปรแกรมคอมพิวเตอร์ (ส่วนมากเป็น Photoshop) เป็นเพียงส่วนหนึ่งในหลายๆ องค์ประกอบของงาน Rendering เท่านั้น แต่จริงๆ แล้วเนื้อของงาน rendering จะเน้นไปที่ความถูกต้องแม่นยำ ใส่ใจกับงานออกแบบที่ต้องการอธิบายมากกว่า เช่นเดียวกับการเน้นเส้นในงานสเกตช์ให้ ‘คม’ ขึ้นด้วยเทมเพลทวงรีหรือ curve นั่นเอง

ภาพสวยงามสมจริงจนเหมือนภาพถ่ายนั้นไม่จำเป็นสำหรับนักออกแบบที่คุ้นเคยกับงานเสกตช์ซึ่งสื่อความหมายได้และดูเพลินตากว่า แต่ในหลายครั้งงานแบบสมจริงเป็นที่ต้องการเมื่อต้องขายแนวคิดทางการออกแบบให้กับกลุ่มคนที่ ‘ไม่ใช่นักออกแบบแต่มีอำนาจตัดสินใจ’ รวมถึงลูกค้าในงานออกแบบต่างๆ ด้วย ในบางงานถือเป็นเงื่อนไขข้อตกลงว่าต้องแสดงภาพในมุมมองและสีปกติเพื่อไม่ให้ถูกสีสันและความน่าตื่นตาของงาน rendering หลอกตา

rocker panel ของ Nissan Teana ใช้เป็นทั้งแผ่นกันรอยขีดข่วนและของประดับตกแต่งดวยขอบโครเมียมวิ่งยาวรอบชายล่างของรถ

Rocker panel

ชิ้นส่วนพลาสติกสีดำที่อยู่ด้านล่างของตัวรถ ส่วนใหญ่อยู่ใต้ขอบประตูข้าง ทำหน้าที่กันกรวดหินกระเด็นมาโดนตัวถัง ติดตั้งในตำแหน่งเดียวกันกับ skirt แต่ต่างกันตรงที่ skirt เป็นชายที่ยื่นออกมาจากแนวพื้นผิวตัวถังเพื่อทำหน้าที่ทาง aerodynamics ในขณะที่ rocker panel คือพื้นผิวที่วิ่งต่อลงมาจากแผงตัวถังหรือประตูด้านข้างตัวรถและปิดเรียบลงไปใต้พื้น

ด้านบนอธิบายตามความเข้าใจ + เนื้อหาที่เคยเรียนมาของผมเอง แต่ถ้าลองค้นดูในเนตจะเจอว่าบางที่เค้าเรียกรวมเจ้าชิ้นส่วนพลาสติกสีดำราคาถูกนี้ว่า rocker panel หมดเลยล่ะครับ ไม่ว่าจะอยู่ตรงกลาง ในกระจัง หรือด้านล่างของกันชน