นอกจากความหมายปกติของ styling แล้ว ‘Styling’ ยังเป็นตัวย่อที่หมายความถึง ‘Styling Studio’ (สตูดิโอออกแบบ) ตัวอย่าง: ที่ Jaguar นั้น ชื่อตำแหน่งของ Ian Callum หัวหน้าฝ่ายออกแบบจะถูกละคำว่า studio หรือ division ไว้ในฐานที่เข้าใจกัน เหลือแต่ชื่อตำแหน่งที่กระชับขึ้นว่า Director of Design เท่านั้น

คำว่า styling ยังเป็นคำที่ใช้ในการแยกแผนก design เรื่องความงามออกจากแผนก design อื่นๆ เช่น chassis design หรือ engine design ได้ง่ายอีกด้วย

Holden Efijy concept มีแนวการออกแบบของตัวเองโดยไม่ได้ตามกระแส

สิ่งที่เรียกว่า ‘sense of style’ นั้นสร้างขึ้นมาได้ (มักเป็นที่ถกเถียงกัน) และก็มีรถที่ก้าวข้ามขอบเขตของสังคม เพศ หรืออายุจนกลายเป็นงานออกแบบที่มีสไตล์ตลอดกาลได้ ด้วยการไม่ทำตามกระแสหรือคำพยากรณ์ทางแฟชั่นใดๆ เมื่อมองในแง่นี้ styling เอาชนะ function ได้ แต่ไม่ควรจะไปทำให้ต้องลด function ลง นี่ถือเป็นแบบฝึกหัดเรื่องรูปทรงและการสร้างสัญลักษณ์ ซึ่งจะเป็นตัวกระตุ้นอารมณ์ของเราตั้งแต่แรกเห็นรถ และเหมือนกับทุกๆ อย่างที่มีสองด้าน งาน styling อาจออกมาอย่างยอดเยี่ยมหรือยอดแย่ได้ทั้งสองทาง

ต่ออีกตอน วันพรุ่งนี้ครับ….

car design glossary: Styling (ตอนที่ 1)

Chrysler PT Cruiser

Styling

1) คำว่า ‘styling’ นั้นดูเหมือนจะถูกใช้ไปในทางที่ผิดและส่อความหมายไปในทางฉาบฉวย นี่อาจทำให้เรามองข้ามข้อคิดที่ว่างาน styling นั้นมีคุณค่ามากกว่าแค่งานออกแบบระดับรอง

Style นั้นอยู่ใกล้คำว่า fashion มากด้วยการเปลี่ยนตัวเองตามเวลาหลากหลายฤดูกาล แต่การเปลี่ยนแปลงทาง styling ที่สร้างกระแสแฟชั่นขึ้นมานี้ ได้สร้างความเห็นที่หลากหลายขึ้นมาและทำให้รถบางคันที่เปี่ยมด้วยสไตล์นั้น อาจจบลงด้วยช่วง ‘honeymoon’ ที่สั้นกว่าที่คิด

ตัวอย่างเช่นรถ Chrysler PT Cruiser และ Chrysler Crossfire ในช่วงแรกอาจเป็นรถที่คนอยากต่อคิวซื้อ แต่ไม่นานก็จะเข้าสู่ ‘last season’ (ช่วงเวลาสุดท้าย) อย่างรวดเร็ว

เดี๋ยวมาต่อพรุ่งนี้ครับ…

รถต้นแบบ BMW CS มี ‘stance’ ที่ยอดเยี่ยม

Stance อาจหมายความได้ถึง ลักษณะท่าทาง, ความตั้งใจ หรือความสามารถ แสดงถึงตัวตน ทั้งตอนรถวิ่งและจอด (ท่าทางการวิ่งของรถใช้เรียกด้วยคำว่า ‘poise’ อีกคำหนึ่ง) Stance จะถูกนิยามขึ้นตามความสัมพันธ์ระหว่างตัวรถกับล้อ และระหว่างตัวถังทั้งหมดกับระยะใต้ท้องถึงพื้นซึ่งสำคัญกับรถทุกคัน แต่จะยิ่งสำคัญกับรถที่มีการแสดงออกทางทัศนคติสูง ล้อที่เต็มซุ้มล้อ ดุมล้อที่ลึกและขนาดของล้อที่ใหญ่จะแสดงถึงความมั่นใจในการทรงตัว ซุ้มล้อที่ยื่นออกมามากด้านข้างตัวรถจะเป็นนัยยะบอกถึงสมรรถนะและความแข็งกร้าว ระยะถึงพื้นที่ต่ำก็เช่นเดียวกัน ในทางกลับ ระยะใต้ท้องถึงพื้นมากแสดงความหมายทั้งในทางกายภาพและทางการรับรู้ภาพลักษณ์ของรถประเภทออฟโรด

Spline เป็นอีกคำที่มีรากศัพท์จากอู่ต่อเรือ spline ใช้เรียกไม้แผ่นยาว หรือเหล็กสปริง หรือแผ่นพลาสติกที่ให้ตัวได้ สำหรับการขีดเส้นหรือแต่งผิวโมเดล ด้วยหารจับยึดปลายสองข้างของ spline กดด้วยน้ำหนัก คุณสมบัติสปริงตัวกลับตามธรรมชาติของวัสดุจะสร้างเส้นโค้งธรรมชาติเพื่อลด แรงกดต่อตัวมันเองลงเท่าที่จะทำได้ spline อาจมีภาพตัด (section) แบบคงที่ (constant) ตลอดความยาว หรืออาจเรียวปลาย  (tapered) เพื่อให้เกิดเส้นโค้งที่ลู่ไปทางด้านที่เล็กกว่า spline แบบนี้กลายเป็น French curve ต่อมา

ในยุคก่อนยุคคอมพิวเตอร์ spline ขนาดยาวถูกใช้ในฐานะโต๊ะเขียนแบบขนาดเท่าจริงของวิศวกรตัวถัง ในยุค 40s นักคณิตศาสตร์ที่ศึกษารูป spline ได้คิดค้นสูตรที่รู้จักกันในชื่อ spline function (ฟังก์ชันกระดูกงู) ซึ่งส่งผลให้เราได้เห็นคำว่า spline อยู่ในโปรแกรมขึ้นรูปสามมิติในเวลาต่อมา

Spaceframe คือรูปแบบโครงสร้างของรถซึ่ง ซับซ้อน แต่แข็งแรงและมีน้ำหนักเบา โครงสร้างภายในจะถูกห่อหุ้มไว้ด้วยเปลือกนอกที่ไม่ได้รับภาระทางโครงสร้าง โครงสร้างรูปแบบนี้ทำให้สามารถสร้างงาน facelift หรือเปลี่ยนโฉมของรถได้มากกว่า

ขั้นตอนของงาน Sketch model ในงานออกแบบถูกกำหนดให้เป็น ‘งานหยาบและเร็ว’ (ถูกด้วย) ที่สามารถแปลงภาพ 2 มิติไปเป็นงานโมเดล 3 มิติเพื่อให้แน่ใจว่ากราฟิกของงานสเกตช์จะไม่หายไป หรืออีกนัยหนึ่ง เพื่อให้แน่ใจว่าการแปลงรูป 2 มิติเป็น 3 มิตินั้นทำได้จริง และ เหมือนกับงานเสกตช์, sketch model นั้นเป็นเพียงตอนกลางของขั้นตอนทั้งหมด ไม่ใช่ตอนจบ สำหรับนักศึกษาออกแบบ งาน sketch model อาจเป็นโมเดลโฟมสีฟ้า (styro foam แบบเดียวกับโฟมสีขาวบ้านเรา ในไทยไม่ค่อยได้เห็นครับ ส่วนใหญ่ใช้โฟมขาวอย่างแข็ง หรือไม่ก็ Urethane foam ซึ่งมีพิษไปเลย) ขนาด 1 ต่อ 10 สำหรับระดับมืออาชีพ sketch model มักจะเป็นโมเดลดินอุตสาหกรรมขนาด 1 ต่อ 4 และสำหรับงานทั้งสองระดับในปัจจุบัน มีทางเลือกเป็นงาน 3d model บนโปรแกรมอย่าง Alias ด้วย จุดประสงค์ที่เรียบง่ายของงานนี้เพียงเพื่อตรวจสอบปัญหาในการสร้างพื้นผิว 3 มิติเท่านั้น งานอาจจะถูกสร้างขึ้นมาในหลายรูปแบบก็ได้ ในขณะที่งาน 3d rendering กำลังถูกสร้าง นักออกแบบก็อาจกัดโฟมหรือสร้างงาน rapid prototype ขึ้นมาจาก wax ก่อนจะพิจารณาปรับปรุงโมเดลเพื่อนำไปสร้างเป็นโมเดลดิน (หรือโฟม) ขนาดเท่าจริงอีกครั้ง

Sketch (ดู concept sketch, rendering, package drawing, tape drawing, underlay ประกอบ) การวาดยังคงได้รับการเคารพในฐานะภาษาของนักออกแบบ และเป็นสิ่งแสดงออกที่ทำให้มองเห็นได้ถึงแนวความคิดสร้างสรรค์ของนักออกแบบ (ที่ยังไม่ใช่งานขั้นสุดท้าย) สเกตช์ถูกใช้เพื่อการพัฒนาและสร้างภาพให้เห็นได้เข้าใจ โดยงานสเกตช์ขั้นพื้นฐานนั้นรวดเร็วและใช้เพื่อค้นหาไอเดีย งานที่ออกมาจะไม่ชัดเจน แต่อาจจะชวนให้นึกถึงอะไรบางอย่างได้เท่านั้นมากกว่า นักออกแบบจะใช้งานส่วนนี้เพื่อจับอารมณ์และวิญญานของงาน ส่วนเส้นที่มีคุณภาพกว่า มีรายละเอียดและชัดเจนเป็นรูปร่างนั้นจะค่อยๆ ปรากฎขึ้นในขณะที่งานออกแบบได้รับการพัฒนา (ด้วย development sketch หรือสเกตช์เพื่อการพัฒนา) จนไปสู่ผลงาน rendering ขั้นสุดท้าย โดยความหมายแล้วสเกตช์คือผลงานที่ยังไม่เสร็จ แต่นักออกแบบส่วนใหญ่ก็ชอบที่จะใช้งานสเกตช์ ด้วยบรรยากาศที่ผ่อนคลายกว่าและอารมณ์ที่ชวนให้สติล่องลอยตามได้ง่ายกว่า (ผมไม่ได้พูดถึงยาเสพติดนะครับ – -)

บางคนอาจบอกว่าสเกตช์คือการคิดในตัวเอง ในขณะที่บางคนบอกว่าการคิดและการสเกตช์นั้นเกิดขึ้น ‘พร้อมกัน’ และบางคนก็อาจบอกว่าความคิดนั้นดำเนินไปอย่างเป็นธรรมชาติและส่งผ่านออกมาทางมือ สู่กระดาษ เพื่อการประเมินทางสายตา โดยมากแล้วสเกตช์ไม่ได้ถูกสร้างขึ้นเพื่อคนอื่น และงาน development sketch ที่พร้อมไปด้วย center line, section และเส้นสร้าง perspective นั้นคงแทบไม่มีใครเคยเห็น เพราะงานสเกตช์พัฒนาแบบนั้นถ้าไม่สามารถทำให้แบบพัฒนาไปข้างหน้าได้ สเกตช์เหล่านั้นก็จะถูกพิจารณาว่า ‘สมควรทิ้ง’ มากกว่าที่จะ ‘มีคุณค่า’ นอกจากนี้งานสเกตช์พัฒนาแบบยังเป็นบันทึกที่แสดงออกถึงความกว้างขวางทางความคิดของนักออกแบบและความสามารถในการพัฒนาแบบจากแนวคิดที่ได้มา

อาวุธโปรดของมือสเกตช์คือดินสอไส้นิ่มสีฟ้า ยี่ห้อ Prismacolor หรือ Derwent ดินสอจะให้เส้นหลายน้ำหนัก ควบคุมง่ายและแสดงอารมณ์ผ่านเส้นได้ง่าย สำหรับคนที่มีทักษะมากกว่านั้นอาจใช้ปากกาลูกลื่น Biro ซึ่งไม่ได้ให้ความต่างของน้ำหนักเส้นอย่างดินสอ ลงบนกระดาษลอกลาย (‘layout’ paper) งานสเกตช์ยังสามารถทำได้ผ่านโปรแกรม Photoshop บนคอมพิวเตอร์ แต่นักออกแบบส่วนใหญ่จะพบว่างานสเกตช์บรคอมพิวเตอร์นั้นขาดความไวในการตอบสนองของงานมือที่ทันท่วงทีกว่า

Swage line

Swaging เป็นชื่อเทคนิคขึ้นรูปเย็นของโลหะ โดยโลหะจะถูกขึ้นรูปกับร่องของเครื่องมือที่เรียกว่า swage ในช่วงแรกๆ ของอุตสาหกรรมยานยนต์ ขอบของแผงตัวถังหนึ่งๆ จะถูกขึ้นรูปด้วยการ Swaging เพื่อให้สามารถทับกับแผงตัวถังต่อไปและสร้างพื้นผิวที่ต่อเนื่องกันขึ้นมา ได้ ส่วนใหญ่ swage line จะวิ่งยาวตลอดเส้น beltline / waistline

ในตอนที่เทคนิคการผลิตสามารถสร้างแผงประตูแบบชิ้นเดียวขึ้นได้ swage line ก็เป็นที่นิยมไปแล้ว การทำสีรถแบบทูโทนและการตกแต่งให้ดูหรูหราด้วยขอบโครเมียมที่ใช้ปิดบังเส้น swage line ที่วิ่งตาม waistline (เรียกว่า ‘waist molding’) ได้ค่อยๆ กลายมาเป็น feature line ของรถไปโดยปริยาย

ทุกวันนี้คำศัพท์นี้ถูกใช้โดยมีเทคนิคเชิงวิศวกรรมอยู่เบื้องหลัง โดยใช้เรียกพื้นผิวที่หยักและวิ่งต่อเนื่องกันเหมือนกับเส้น crease และ feature line